Brazylia wybiera prezydenta w niedzielę: Flávio Bolsonaro prowadzi w jednym sondażu 45% do 44% nad Lulą

Pełna analiza

W niedzielę, 25 października, Brazylijczycy rozstrzygną w drugiej turze, kto będzie prezydentem. Wybierają między Luizem Inácio Lulą da Silvą (lewicowy prezydent, w tym kraju zwany po prostu Lulą) a Flávio Bolsonaro (senator z prawicy, syn Jaira Bolsonaro, który rządził w latach 2019–2022). Według lewicowego magazynu Jacobin jeden z sondaży daje Flávio 45%, czyli o 1 punkt więcej niż Lulze. Ta różnica mieści się w typowym błędzie statystycznym, więc faktycznie nie wiadomo, kto prowadzi. Jacobin podaje też, że przewaga Flávio w sondażach maleje, a odsetek osób oceniających go negatywnie rośnie od czasu debaty telewizyjnej. Przyczyną mają być kolejne skandale, m.in. historia o imprezie na łodzi z lobbystą szczepionkowym w czasie pandemii. Reuters zwraca uwagę na inny wątek: zmieniająca się klasa robotnicza (coraz częściej samozatrudnieni, kierowcy i kurierzy aplikacji, drobni przedsiębiorcy) ma inne oczekiwania niż klasyczny elektorat Luli, a to utrudnia mu obronę urzędu. Dla postronnego obserwatora liczy się to, że Brazylia to największa gospodarka Ameryki Łacińskiej i ważny dostawca soi, rudy żelaza, kawy i ropy. Wynik wpłynie więc na ceny żywności i surowców oraz na wycenę brazylijskiej waluty (real, BRL). Ważny jest też sygnał polityczny: w 2022 roku Lula wygrał z Jairem Bolsonaro bardzo wąsko, a w 2023 roku zwolennicy Bolsonaro zaatakowali budynki rządowe w Brasílii. Obie strony będą więc oceniać wynik w napiętej atmosferze, a sporna może być także akceptacja rezultatu przy różnicy rzędu 1–2 punktów procentowych. Uwaga: dostępne materiały to krótkie fragmenty, a sondaż 45% do 44% jest pojedynczym wynikiem i nie oddaje średniej z wielu badań.

Wpływy

• ·Giełda i waluta: brazylijski indeks Ibovespa (koszyk największych spółek z giełdy w São Paulo), ETF EWZ (fundusz notowany w USA, który odzwierciedla duże brazylijskie spółki) i real (BRL) zwykle reagują na wynik wyborów w pierwszej sesji po nim. Wygrana kandydata uznawanego za bardziej prorynkowego zwykle wzmacnia real i giełdę, a zwycięstwo Luli oznacza dla inwestorów obawy o wydatki państwa.
• ·Spółki państwowe: Petrobras (PBR, państwowy koncern naftowy) i Banco do Brasil (BBAS3) są wrażliwe na politykę rządu wobec cen paliw, dywidend i obsady zarządów. Zmiana władzy zwykle oznacza wymianę prezesów i zmianę polityki dywidendowej.
• ·Surowce: Brazylia jest jednym z największych na świecie eksporterów soi, rudy żelaza (Vale, VALE) i kawy. Polityka rolna, ochrona Amazonii i relacje z Chinami (główny odbiorca brazylijskiego eksportu) zależą od zwycięzcy.
• ·Dla Polski i UE: wynik wpłynie na umowę handlową UE–Mercosur (blok Brazylii, Argentyny, Urugwaju i Paragwaju), która budzi sprzeciw części polskich rolników, oraz na politykę klimatyczną wobec Amazonii.

Co dalej

• →Jeśli różnica wyniesie poniżej 1 punktu procentowego, to oprócz zmienności kursu realu rośnie ryzyko sporów o liczenie głosów i protestów. W 2022 roku elektroniczne urny wyborcze były głównym celem ataków obozu Bolsonaro. Wtedy krótkoterminowo ucierpiałyby obligacje i real, a sektor bankowy (Itaú, ITUB) mógłby tracić wolniej niż spółki państwowe.
• →Jeśli wygra Lula, kluczowym testem będzie to, czy zdoła połączyć programy socjalne z ograniczaniem deficytu. Gdy rząd poluzuje fiskalny „szkielet” budżetowy (regułę ograniczającą wzrost wydatków), rentowności długich obligacji brazylijskich wzrosną, a to uderzy w spółki, które pożyczają dużo, np. w budownictwo i handel detaliczny.
• →Jeśli wygra Flávio Bolsonaro, można oczekiwać zmiany polityki wobec Chin i USA oraz osłabienia ochrony Amazonii. Wzmocniłoby to sektor rolny (producenci soi i wołowiny), ale ryzykowałoby sprzeciwem UE przy ratyfikacji umowy z Mercosur.

Sektory do śledzenia

• Brazylijskie obligacje i real (BRL)

  Wynik wyborów szybko przełoży się na kurs waluty i rentowności obligacji. Wąskie zwycięstwo zwiększa niepewność, a inwestorzy będą oceniać, czy zwycięzca dotrzyma dyscypliny fiskalnej.

• Spółki państwowe: Petrobras (PBR), Banco do Brasil

  Polityka cen paliw, dywidend i obsady zarządów zależy od rządu. Zmiana prezydenta zwykle oznacza zmianę kursu tych spółek.

• Rolnictwo i surowce (soja, rudy żelaza, Vale)

  Polityka handlowa wobec Chin i UE oraz ochrona Amazonii wpływają na eksport i ceny. Dla Europy to także kwestia cen żywności.

• Kurierzy, aplikacje przewozowe i fintech (iFood, Uber, Nubank)

  Reuters wskazuje, że zmieniająca się klasa robotnicza (samozatrudnieni, pracownicy platform) staje się kluczowa politycznie. Przepisy o pracy platformowej i dostępie do kredytu mogą być tematem pierwszych decyzji nowego rządu.

W przeszłości

Brazylia 2022: Lula pokonał Jaira Bolsonaro w drugiej turze 50,9% do 49,1% (różnica ok. 2 mln głosów), a 8 stycznia 2023 zwolennicy przegranego zaatakowali budynki rządowe w Brasílii. Lekcja: w polaryzacji tak głębokiej wąska różnica potrafi zapowiadać kwestionowanie wyniku, a nie tylko zmienność rynku.

Spór narracji

Źródła

• Jacobin Lewicowe — Lula Must Win. Now It Looks Like He Can.
• BBC World Centrowe — Who are the candidates in Brazil's presidential election?
• BBC World Centrowe — How Brazil's changing working class is reshaping the presidential race
• Jacobin Lewicowe — Brazil’s Far-Right Trajectory Is a Warning for Us All